Izgilendirý – izgilik kepili

Elimizde bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosap shyqqan jáne probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan azamattardy áleýmettik ońaltýdy jetildirý qajet. Osyǵan oraı keshe atalǵan máseleni keshendi sheshýdiń strategııasyn talqylaýǵa arnalǵan halyqaralyq dóńgelek ústel bolyp ótti. Otyrys barysynda «Probasııa týraly» zań jobasy ilespe túzetýlerimen jan- jaqty talqyǵa tústi. Negizinen atalǵan halyqaralyq sharany Ishki ister mınıstrligi, Parlament Májilisiniń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komı­teti, NI-CO, Ulybrıtanııa ádilet mınıstrligi, Nıderland probasııa qyzmeti, Polsha memlekettik sot óndiris jáne prokýratýra akademııasy birlese uıymdastyrǵan. Basty maqsat – Eýropalyq odaqpen «Qazaqstanda qylmystyq sot tóre­ligin jetildirý» jobasynyń qol­daýymen memlekettik organdar­dyń vedomstvoaralyq jumys tobynyń elimizdegi bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosap shyqqan jáne probasııa esebinde turǵandardy áleýmettik ońaltýdyń strategııalyq keshendi jobasyn talqylaý. Jıyn barysynda atap ótilgendeı, jańa Qylmystyq-atqarý kodeksine sáıkes 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap Qazaqstanda probasııa qyzmeti qurylyp otyr. Sóz reti kelgende probasııany latynshadan aýdarǵanda «synaq» degen maǵyna beretinin aıta ketken oryndy. Qazirgi kezde elimizde probasııa­nyń úkimdik jáne postpenı­ten­sıar­lyq túri bar. Osy turǵydan kelgende «Probasııa týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keı­bir zańnamalyq aktilerine probasııa qyzmeti máseleleri boıynsha ózge­ris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary elimizdiń qyl­mystyq saıasatyn odan ári qaraı izgilendirýge yqpal etýi tıis. Shara­ny ashqan Ishki ister mınıstri­niń oryn­basary Rashıd Jaqypov eli­miz­diń qylmystyq atqarý júıe­sin­de zańnamany jetildirý jolǵa qoıylǵandyǵyna, sondaı-aq, halyq­aralyq standart­tarǵa jaqyn­datý arqyly sottalǵandardyń quqyq­tary men zańdyq múddeleri jan-jaq­ty qorǵalyp kele jatqan­dyǵy­na erekshe nazar aýdardy. Jáne de mınıstrlik janyndaǵy vedom­stv­oaralyq jumys toby bas bos­tan­dyǵynan aıyrý oryndarynan bosap shyqqan jáne probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan azamattardy áleýmettik ońaltý keshendi stra­tegııasyn ázirleý boıynsha ju­mys júrgizilip jatqandyǵynan da habar­dar etti. Bul rette Májilis depý­taty Svetlana Bychkova árbir eldiń ózindik probasııa júıesi qa­lyp­tasatynyn aıta kelip, osyndaı tal­qylaý probasııa júıesiniń damýyna ózindik úles qosatynyn da qaperge saldy. Al Prezıdent Ákimshiligi quqyq qorǵaý júıesi bólimi meńgerýshisiniń orynbasary Qanat Seıdǵaparov sot jáne quqyq qorǵaý júıesi qylmystyq prosess aıyptyny jazalaý arqyly áleý­met­tik ádilettilikti qalpyna kel­tirý­ge ǵana emes, sottalýshynyń tú­zelýine de yqpal etýi mańyzdy eken­­­digin erekshe atady. Qazaqstanda qyl­­mys­tyq sot tóreligin jetildirý jónin­degi Eýropalyq odaq jobasy­nyń jetek­shisi Irvan Ýılıam elimiz­degi túr­melerdi reformalaýda kóp­tegen ister atqarylǵandyǵyna nazar aýdartty. Ásirese, bas bostandyǵynan aıy­rý oryndarynan bosap shyqqan jáne probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan adamdardy áleýmettik ońaltý­ mańyzdy. Olardyń bilim alýyna, mamandyq ıgerýine, jumys­pen qamtýǵa, emdeýge, quqyq­tyq kómek kórsetýge járdemdesý qajet. Tarqatyp aıtqanda, bas bostan­dyǵy­nan aıy­rylǵan adam kolonııaǵa túsken kezden bastap alǵashqy on bes kún karantınge túsedi. Sol kezde ol medısınalyq tekserýden ótkizilip, bilim deńgeıi anyqtalady. QAJ komıteti tóraǵa­sy­nyń orynbasary eger sottalý­shynyń 28 jasqa kelgen shaǵynda orta bilimi bolmasa, onda ol sol jerde orta bilim alýǵa múmkindik alatynyn, sonymen qatar, kolonııalarda kásiptiń 47 túri bo­ıynsha oqytylatynyn ortaǵa saldy. Al bostandyqqa shyǵýǵa jarty jyl qalǵanda sottalýshymen úlken ómirde ne isteýi qajettigi pysyqtalady eken. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»